Blockchain và tương lai của ngành tài chính

Công nghệ hiện đại đã làm cho thị trường tài chính trở nên hiệu quả và nhanh chóng hơn mỗi ngày. Tuy nhiên, những nguyên tắc hoạt động cơ bản của nó vẫn được giữ nguyên suốt nhiều thập kỷ qua. Mô hình mà thị trường chứng khoán sử dụng ngày nay để quản lý giao dịch và kiểm soát việc chuyển giao quyền sở hữu vẫn còn nhiều điểm tương đồng so với bản gốc. Mô hình này lập đi lập lại cho đến khi công nghệ Blockchain ra đời, mang ý nghĩa như một cách tiếp cận cơ bản mới đối với việc quản lý và sử dụng dữ liệu, và điều này chắc chắn sẽ dẫn đến sự biến đổi sâu sắc của thị trường tài chính trong tương lai..

LỊCH SỬ VÀ BẢN CHẤT

Thị trường tài chính là một cấu trúc cho phép mua, bán và mượn các tài sản khác nhau. Thị trường tài chính nói chung bao gồm:

  • Thị trường chứng khoán nơi cổ phiếu và trái phiếu lưu hành.
  • Thị trường phái sinh bao gồm hợp đồng tương lai tương lai, hợp đồng quyền chọn, hoán đổi, v.v.
  • Thị trường tiền tệ nơi vốn được cung cấp cho đến một năm, bao gồm thị trường chứng khoán ngắn hạn, cho vay liên ngân hàng, thị trường đồng euro.
  • Thị trường tiền tệ – Forex.

Trong đó, thị trường chứng khoán có lẽ là ví dụ phù hợp nhất để tiếp cận với cách thị trường tài chính truyền thống đã và đang phát triển đồng thời xác định những mặt hạn chế chính của nó.

Lịch sử của thị trường chứng khoán bắt nguồn từ năm 1602 khi chứng khoán phi chính phủ đầu tiên của Công ty Thương mại Đông Ấn (East India Trading Company) bắt đầu được giao dịch dưới hình thức cổ phiếu tại Sở Giao dịch Chứng khoán Amsterdam. Những người sở hữu cổ phiếu sẽ nhận được một phần lợi nhuận của công ty, và điều này đã kích thích sự quan tâm đáng kể của nhiều nhà đầu tư trong thời gian đó.

Vào cuối thế kỷ XIX, cổ phiếu đã trở thành một dạng chứng khoán chiếm ưu thế trên nhiều sàn giao dịch. Và trong suốt thế kỷ XX, thị trường chứng khoán tiếp tục phát triển không chỉ về số lượng, mà còn về mặt chất lượng nhờ sự xuất hiện của các công nghệ mới.

VẤN ĐỀ

Khoảng bốn trăm năm sau, các sàn giao dịch chứng khoán có thể nói đã thay đổi rất ít về mặt bản chất so với các sàn giao dịch đầu tiên xuất hiện ở Bỉ hoặc Hà Lan. Công nghệ thông tin đã cho phép nhiều hoạt động trao đổi được thực hiện trong tích tắc, việc tiếp cận thị trường tài chính theo đó trở nên dễ dàng hơn bao giờ hết. Tuy nhiên, khái niệm mô hình tập trung (centralized) đã không thực sự trải qua những thay đổi sâu sắc và đáng kể.

Các cơ quan, đại lý chuyển nhượng cổ phần đóng vai trò quan trọng trên các sàn giao dịch chứng khoán truyền thống. Họ là bên trung gian thứ ba trong bất kỳ giao dịch nào. Các tổ chức này được nhà phát hành cổ phiếu ủy quyền thực hiện các thay đổi đối với sổ đăng ký cổ đông liên quan đến việc mua/bán cổ phần, cũng như hủy bỏ các chứng chỉ cổ phiếu cũ.

Các sổ đăng ký tập trung lưu trữ tất cả các thông tin cần thiết về chủ sở hữu chứng khoán, chủ sở hữu danh nghĩa, loại cổ phiếu, số lượng của họ, v.v. Do đó, mặc dù thực tế các đại lý chuyển nhượng đã và đang chủ động sử dụng các giải pháp công nghệ hiện đại, nhưng chính việc giữ nguyên mô hình tập trung cốt lõi bấy lâu nay đã phần nào tạo nên nhiều hạn chế cho việc lưu trữ thông tin, gây ảnh hưởng thị trường tài chính nói chung.

MẶT HẠN CHẾ

Tốn kém:

  • Phải có các cơ quan, đại lý chuyển nhượng và tiền gửi.
  • Chi phí đáng kể trong từng giai đoạn (liên quan đến việc đăng ký, thay đổi quyền sở hữu, quản lý, phân phối, lưu trữ) và hoa hồng trung gian cao.
  • Chi phí quản lý giao dịch cao.

Thiếu sự minh bạch:

  • Thông tin bất đối xứng (phân phối thông tin không đồng đều, ví dụ: khi người bán biết nhiều về tài sản hơn so với người mua).
  • Nguy cơ giả mạo, giao dịch nội gián và các hoạt động chi phối tài sản khác.
  • Tăng nguy cơ không thực hiện nghĩa vụ (rủi ro đối tác).

Hơn nữa, như đã nói ở trên, việc chuyển giao quyền sở hữu được giao cho bên thứ ba thông qua các đại lý chuyển nhượng và tiền gửi, đồng nghĩa với việc bên thứ ba có quyền kiểm soát toàn bộ tài sản của nhà đầu tư.

Việc lưu trữ và hài hòa các tập dữ liệu về nợ tài chính và các hình thức sở hữu là cơ sở cho tất cả các hoạt động trên thị trường vốn.

Phương pháp lưu trữ hiện nay khá phức tạp, với nhiều bộ dữ liệu khác nhau và các yếu tố của cơ sở hạ tầng công nghệ thông tin bị thiếu các tiêu chuẩn chung. Một dữ liệu (cổ phần) có thể được lưu trữ ở năm hoặc sáu nơi lưu trữ bảo mật khác nhau (qua môi giới, ngân hàng, dịch vụ quản lý tài chính, trung tâm ưu ký, v.v.) Vì vậy, cần phải liên tục cập nhật và xác minh thông tin trên nhiều hệ thống. Các quá trình được lặp đi lặp lại nhiều lần, dẫn đến việc gia tăng về chi phí lẫn thời gian.

Nghịch lý ở chỗ, bất chấp những hạn chế đáng kể của mô hình này, thị trường tài chính vẫn có khối lượng giao dịch khổng lồ hằng năm.

Tuy nhiên, mặt hạn chế của mô hình tập trung cùng với việc thiếu minh bạch đã được thấy rõ trong cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008-2009, với những gã khổng lồ như Lehman Brothers và MF Global hoàn toàn sụp đổ. Trong thực tế, điều này phần lớn do không ai biết rõ thông tin chính xác về tình hình tài chính của các công ty nói trên và liệu rằng có hay không những bí mật đằng sau những bảng cân đối kế toán hằng năm mà ta thường thấy.

Nếu công nghệ blockchain và công nghệ phân phối sổ cái (distributed ledger technology) ra đời trước năm 2008 và được Lehman Brothers sử dụng để ghi lại tất cả các hoạt động của công ty, các nhà quản lý thận trọng lúc bấy giờ có thể sử dụng trí tuệ phân tích dữ liệu, hợp đồng thông minh và các công cụ khác để phát hiện ra những biểu hiện tài chính bất thường. Điều này sẽ tạo cơ hội để phản ứng với tình trạng tài chính xấu đi của Lehman một cách kịp thời.

ƯU ĐIỂM CỦA MÔ HÌNH BLOCKCHAIN

Bản chất của blockchain là tạo ra một điểm truy cập duy nhất cho một lượng lớn dữ liệu của tất cả người tham gia. Công nghệ blockchain cho phép tạo ra các quy trình kinh doanh mới dựa trên việc sử dụng dữ liệu liên tục được cập nhật mà mang tính minh bạch cao, cho phép thực thi ngay lập tức các giao dịch cùng với việc áp dụng các hợp đồng thông minh (smart contracts).

Nếu hệ thống được xây dựng dựa trên nền tảng blockchain, hệ thống đó không cần có điểm tập trung (central point) để đảm bảo tính toàn vẹn và nhất quán của dữ liệu. Ngược lại, tất cả những ai tham gia hệ thống chính là những người đảm bảo điều đó, dù cá nhân hay tổ chức..

Những các ưu điểm khác của việc sử dụng blockchain:

  • Mã hóa. Việc bảo mật và ẩn danh dữ liệu được cung cấp bởi các thuật toán mã hóa không thể phá vỡ.
  • Chứng thực lẫn nhau. Việc nhận được sự đồng ý của hai bên đối với các thay đổi cơ sở dữ liệu sẽ đảm bảo tính chính xác của dữ liệu bất kỳ lúc nào mà không cần sự tham gia của các cơ quan quản lý trung ương..
  • Hợp đồng thông minh. Khác với việc nhập dữ liệu “thủ công” thường thấy, tài sản và điều khoản hợp đồng đều được mã hóa và chuyển vào một block thuộc Blockchain. Những hợp đồng này tiếp đó sẽ được phân phối, tải xuống và sao chép lại bởi các node hoạt động trên cùng một nền tảng. Hiểu chung, đây là các chương trình hoặc mã được tải về cơ sở dữ liệu, có thể được lập trình để tạo ra các hướng dẫn để thực hiện các quy trình khác nhau. Sau khi có lệnh triển khai thì hợp đồng sẽ được thực thi theo đúng như điều khoản định sẵn. Đồng thời, smart contract cũng sẽ tự động kiểm tra quá trình thực hiện những cam kết được nêu trong hợp đồng.
  • Dữ liệu minh bạch và luôn được cập nhật sẽ chấm dứt những bất đồng giữa các nhà thầu và giảm thiểu các điều chỉnh thông tin không cần thiết. Ngoài ra, người tham gia có quyền lựa chọn tiết lộ dữ liệu nhạy cảm với đối tác khác trước khi kết thúc giao dịch để xác nhận độ tin cậy của riêng bạn, từ đó giảm thiểu rủi ro tín dụng của hai bên.
  • Giao dịch nhanh hơn và hiệu quả hơn. Tất cả những người tham gia sẽ có cùng chung một cơ sở dữ liệu, và thông tin được cập nhật sẽ nhanh chóng được lan truyền trên toàn bộ thị trường. Giao dịch tiền mặt có thể được thực hiện trong thời gian thực và được xem lá hoàn tất ngay tại thời điểm xác nhận cập nhật tiếp theo của blockchain. Điều này sẽ loại bỏ các thủ tục xác nhận và thanh toán bù trừ sau khi giao dịch. Vì tất cả những người tham gia sẽ sử dụng một bộ dữ liệu chung, nên hệ thống này dường như không có lỗi, bất đồng từ hai phía, chậm trễ…, và do đó đẩy nhanh quá trình tổng thể của toàn bộ hệ thống tài chính.
  • Không bị chi phối. Khi bất kỳ dữ liệu nào được nhập vào blockchain – việc giao dịch và thỏa thuận sẽ không thể bị hủy ngang.
  • Không có bên thứ ba. Khi không còn khối lượng lớn các yêu cầu được gửi tới một cơ quan tập trung duy nhất, ta sẽ không còn thấy những rủi ro về sự cố hệ thống hoặc tệ hơn là rủi ro phá sản. Hơn nữa, các đối tác có thể tiết lộ thông tin cho nhau một cách song phương mà không có sự can thiệp của bên thứ ba hoặc trung trương.

THỊ TRƯỜNG TÀI CHÍNH TRONG TƯƠNG LAI

Trước hết, vai trò của người tham gia thị trường tài chính và mô hình kinh doanh của họ sẽ thay đổi đáng kể khi tham gia một thị trường tài chính áp dụng nền tảng blockchain.

Khách hàng

Khách hàng của các công ty, tổ chức tài chính sẽ có nhiều lợi thế, bao gồm việc giảm thiểu chi phí giao dịch và chi phí dịch vụ. Các nhà đầu tư nhỏ lẻ và lớn có thể tương tác với nhau hiệu quả hơn, giao dịch sẽ  diễn ra nhanh chóng và an toàn hơn.

Doanh nghiệp

Các doanh nghiệp tài chính áp dụng công nghệ blockchain vẫn sẽ đóng một vai trò quan trọng trên thị trường trong việc cung cấp thanh khoản cho các loại tài sản. Tuy nhiên, bây giờ nhiệm vụ chính của họ sẽ không cung cấp quyền truy cập vào thị trường nữa mà thay vào đó sẽ thỏa thuận và tư vấn về giao dịch và hợp đồng.

Các trung tâm thanh toán bù trừ

Đối với giao dịch tiền mặt theo thời gian thực, thanh toán bù trừ tập trung sẽ không còn cần thiết vì cả hai bên sẽ biết khả năng thực hiện nghĩa vụ hợp đồng của bên kia trước khi thỏa thuận được ký kết.

KẾT

Trên đây mới chỉ là những ví dụ và kết quả chính cũng như rõ ràng nhất của việc thay đổi thị trường tài chính theo mô hình mới. Công nghệ blockchain sẽ mở cửa cơ hội cho những người nắm lấy mô hình công nghệ mới này và đổi mới từ bên trong. Câu hỏi đặt ra là dù đã có rất nhiều mối quan tâm, nhưng ai trong ngành dịch vụ tài chính sẽ dẫn đầu cuộc cách mạng? Việc vượt qua nhiều khó khăn hơn nữa sẽ là điều cần thiết để biến những cổ máy cũ kỹ hiện nay thành nền tảng mang lại sự thịnh vượng đến với tất cả chúng ta.

Tổng hợp và biên soạn bởi Remitano.